Historia Patkowa

Wieś Patków położona jest na lewym brzegu rzeki Tocznej, we wschodniej części Wysoczyzny Siedleckiej, na południowym Podlasiu. Administracyjnie wieś należy do gminy Łosice, powiatu łosickiego, który jest najbardziej wysuniętym powiatem na wschód województwa mazowieckiego. Wieś należy do parafii w Niemojkach.

Pierwsze ślady działalności człowieka pochodzą z czasów kultury łużyckiej i przeworskiej. Świadczą o tym wyniki wykopalisk archeologicznych przeprowadzonych w latach 70 -tych, w okolicach Patkowa na lewym brzegu Tocznej. Odsłoniły one 14 obiektów, w tym półziemianki, paleniska, jamy, fragmenty ceramiki, kości zwierzęce. Niestety część stanowisk została zniszczona podczas budowy linii kolejowej na początku stulecia.

Rzeka Toczna w okolicach Patkowa

Rzeka Toczna w okolicach Patkowa

Pochodzenie nazwy Patkowice, jak pisze Tomasz Dobrowolski:  „jest pierwotną nazwą patronimiczną  czyli zbiorową nazwą ludzi, utworzoną od nazwy osobowej Padek, Padko lub Patek, Patko, później nazwą miejscowości. Nazwa miejscowości przeszła do kategorii nazw dzierżawczych z formantem -ów. Prawdopodobnie na podstawie przymiotnika Patkowski, Padkowski. Padek, Padko – od upadać, wywracacć się, Patek, Patko – od gwarowego patek, kum, ojciec chrzesny”.

Pierwsze wzmianki o Patkowie pochodzą z dokumentów z XV wieku, kiedy to Patkowice zostają nadane Grzymkowi herbu Korczak, przez księcia mazowieckiego Janusza I. Grzymek/Grzymisław później znany jako Grzymek de Patkowicze, był podsędkiem drohickim o czym dowiadujemy się z dokumentów drohickich z 1427 roku. W późniejszych czasach do nazwy Patkowice został dołączony człon Ruski, co świadczy o zamieszkiwaniu wsi przez ludność pochodzenia ruskiego.

Heldensfeld-Benedicti: Carte von West-Gallizien wyd. 1804 r

Heldensfeld-Benedicti: Carte von West-Gallizien wyd. 1804 r

Patków Ruski wielokrotnie zmieniał właścicieli, do których należeli min. syn Grzymka Stanisław, Mikołaj Patkowski w roku 1497, sędzia ziemski mielnicki Piotr Patkowski w roku 1569, Wojciech Dziadkowski podsędek mielnicki w roku 1580, Daniel i Jakub Dziadkowscy, Aleksander Radziszewski viceinstigator koronny w roku 1662, Jakub Ciecierski w roku 1772, Fryderyk Kuchen radca Królestwa Pruskiego w roku 1803, Główny Bank Berliński w roku 1821, następnie Franciszek Ksawery Lewiński w roku 1823, Feliks Lewiński biskup podlaski w roku 1824, Łukasz Ksawery Lewiński, Augustyn Lewiński w roku 1830, Józef Grodzicki w roku 1835, Helena Grodzicka po sśmierci ojca w 1857 roku, Leopold i Arkadiusz Grodziccy po śmierci Heleny w 1868 roku, Wiktor Kowalski w roku 1875, Michał i Natalia Faytt w roku 1885, Kazimierz Chyżyński w roku 1913 który z powodów finansowych w roku 1920 oddał cześć dóbr pod rozparcelowanie pomiędzy chłopów, w ten sposób powstał Patków Ruski B, pozostałą część czyli  Patków Ruski A kupił Józef Heltman , po nim w 1944 r. majątek odziedziczyła jego córka Emilia Skibińska, by na końcu  w 1946 r. Patków Ruski stał się własnością Skarbu Państwa i został rozparcelowany. W Patkowie Ruskim często gościł Stefan Żeromski który przebywał w pobliskim Łysowie. Dwór w Patkowie i jego okolice opisał w „Dziennikach”, a w „Przedwiośniu” jest wzmianka o lesie „Rogacz” pod Patkowem.

Dwór Patków Ruski – zdjęcie lotnicze, lata 40-te, XX w.

Obok Patkowic, czyli Patkowa Ruskiego równolegle funkcjonował dwór Padkowice Prusy o którym jest wzmianka w dokumentach drohickich z 1540 roku. Właścicielem wówczas był Andrzej Padkowski herbu Prus, sędzia ziemski mielnicki, następnie jego syn Krzysztof Padkowski, i wnuk Przecław Padkowski. W XVIII wieku Patków Prusy należał do Kuczyńskich, po czym w 1806 roku Dominik Kuczyński sprzedał posiadłość Starzyńskiemu.  Następnie w latach 20 XIX wieku w wyniku koligacji rodzinnych majątek został podzielony pomiędzy Pawła i Zuzannę Dzięciołowskich (Patków Prusy A), a Gracjana Maderskiego (Patków Prusy B). Po Pawle i Zuzannie Dzięciołowskich majątek odziedziczyła ich córka która wyszła za Ignacego Kopcia. Majątek przetrwał w rękach rodziny Kopciów do 1945 roku, po Iganacym majątek odziedziczył jego syn Adolf, następnie wnuk Tadeusz. W 1911 roku w wyniku problemów finansowych część majątku Adolfa Kopcia została zlicytowana Bolesławowi Janowskiemu. W wyniku reformy rolnej  w 1945 roku majątek został przejęty przez Skarb Państwa i rozparcelowany. Jako ciekawostkę należy dodać iż Adolf Kopeć założył hodowlę koni arabskich.

Zrzut ekranu 2016-04-11 o 22.45.06
Patków Józefów zwany też Patkowem Francuskim został założony przez Arkadiusza Grodzickiego w 1869 roku. Powstał w wyniku podziału majątku Patków Ruski. Po Arkadiuszu majątek odziedziczył jego syn January Grodzicki. Niestety po I Wojnie Światowej majątek popadł w kłopoty finansowe i został wystawiony na licytacje. Kupił go spekulujący ziemią Włodzimierz Dąbrowski, po czym natychmiast sprzedał Józefowi Skibińskiemu. Po II Wojnie Światowej, majątek został rozparcelowany przez komunistów, a to co pozostało Skarb Państwa początkowo wydzierżawił a następnie sprzedał Aleksandrowi Runkiewiczowi. Rodzina Runkiewiczów do dziś jest właścicielem majątku, który już nie nazywa się Patków Józefów. Administracyjnie obecnie podlega pod Niemojki.

Dwór Patków Józefów – zdjęcie lotnicze, lata 40-te, XX w.

Dawniej Patków należał do parafii łosickiej, dowiadujemy się o tym z regestru poboru z 1580 r. Na przełomie XVII i XVIII wieku Patków został wcielony do parafii w Niemojkach. Obecny kościół został wybudowany w 1793 przez dziedzica Patkowa Ruskiego Jakuba Ciecierskiego.  Osobą zasłużoną w obronie wiary i kościoła była Rozalia Barańczuk z Patkowa, która w latach 1902 -1906 szerzyła wiarę i oświatę religijną na Podlasiu. Uratowała wiele polskich  dzieci przed wynarodowieniem wykradając je prawosławnym. W środowisku jakim działała nazywano ją „Apostołką Unitów”. Została za to odznaczona Krzyżem „Polonia Restituta” i „Virtuti Militari”.

Przez wieki Patków był świadkiem wielu wojen i walk. Pozostałościa jest min. góra Krzywda pod Patkowem, jej nazwa upamiętnia krwawe walki z Jaćwingami, którzy ostatecznie zostali pokonani pod Drohiczynem przez wojska Leszka Czarnego w 1282 roku. Wszystkie powstania narodowe również miały miejsce na naszym terenie. Znani są nam mieszkańcy Patkowa którzy którzy po Powstaniu Styczniowym odbywali kilkumiesięczne kary więzienia, byli to Paweł Kowaluk –  leśniczy z Patkowa, a także Franciszek Wasilak – gorzelniany z Patkowa. I Wojna Światowa także zaznaczyła swoją obecność na Patkowskich ziemiach. Ze wspomnień rodziny Grodzickich dowiadujemy się, że: „Podczas I Wojny Światowej gospodarowanie na ziemi nie było łatwe. Zarówno Niemcy jak i Rosjanie rekwirowali konie, zborze, a czego nie zdążyli to palili. Palili budynki, a także i stogi zboża i siana. W sierpniu 1915 roku przewaliła się przez Patków bitwa. Kopano okopy na polu dla ludzi, rzeczy składano w piwnicy u p. Chyrzyńskich, właścicieli ówczesnych Patkowa Ruskiego”. W 1920 roku trwały zacięte walki w okolicach Patkowa, pomiędzy wojskami Polskimi a Bolszewikami. Ze wspomnień III batalionu który jako ubezpieczenie tylne obsadził mosty na Tocznej, dowiadujemy się: „Przez trzy dni trwały znowu zacięte walki koło Patkowa, II i III bataliony przechodziły do kontrataku, wśród poległych stwierdzono jednego oficera rosyjskiego i dwóch żołnierzy niemieckich pochodzących z Prus”. Niechlubną historię zapisała też służba folwarczna z Patkowa Ruskiego, która ukradła pięć karabinów cofającemu się polskiemu oddziałowi, by je później przekazać bolszewikom. II Wojna Światowa, również przyniosła nam walki w Patkowie. Zacięte walki toczyły się wokół strategicznego mostu kolejowego na Tocznej, który ostatecznie został wysadzony przez cofających się Niemców w 1944 roku. Podczas tych walk zginął radziecki żołnierz i chłop z Czuchowa. Ponadto na Kolonii Patków, trafiony z moździerza zginął młody chłopak, który był przesiedleńcem z Pomorza. Został pochowany na cmentarzu w Niemojkach.

W 1906 roku została wybudowana linia kolejowa biegnąca przez Patków, co przyczyniło się do rozwoju pobliskich majątków. Dzięki temu wieś uzyskała połączenie z Siedlcami i Warszawą z jednej strony, i Białymstokiem, Wołkowyskiem i St. Petersburgiem z drugiej. Dało to możliwość łatwiejszego zbywania produktów wytwarzanych w Patkowie. Wszystkie Patkowy należały wówczas do gminy Łysów, w powiecie Konstantynowskim. W marcu 1936 roku we wsi Patków w zabudowaniach Pawła Raka wybuchł pożar, który przy pomocy silnego wiatru szybko przeniósł się na sąsiednie budynki, spłonęło 21 domów, zboże i żywy inwentarz. Straty wówczas wyniosły przeszło 100000 tys. zł. Podczas pożaru spaliła się czterdziestoletnia kobieta Aniela Zimnoch.

Po II Wojnie Światowej, Patków w latach 1945 – 1949 włączono do gminy Łosice, w powiecie siedleckim w województwie lubelskim. Następnie w latach 1949-1975 należał do województwa warszawskiego, początkowo powiat siedlecki, a po 1956 roku powiat łosicki. Okres powojenny stał pod znakiem parcelacji majątków ziemskich, co doprowadziło do zrujnowania Patkowskich dworów. W miejscu gdzie był Patków Ruski, w czasach PRL utworzono Kółko Rolnicze, obecnie jest tam fabryka kostki brukowej. Po dworze Patków Prusy został tylko komin z bocianim gniazdem, obecnie nowy właściciel prof. Wojciech Wawrzyński stara się odtworzyć dawną świetność dworku. Po dworze Józefów pozostał tylko spichlerz z lat 30 -tych, przerobiony na dom. W latach 1975 – 1998 Patków należał do województwa bialskopodlaskiego, gmina Łosice. W 1977 roku przestała istnieć nazwa Patków Ruski, a ziemie włączono pod administracje wsi Niemojki. Równocześnie nastąpił rozwój wsi Patków, w 1965 roku wieś Patków została zelektryfikowana, w 1960 roku została wybudowana szkoła podstawowa. 7 maja 1977 roku nastąpiło uroczyste otwarcie przystanku kolejowego w Patkowie. Przystanek powstał dzięki staraniom mieszkańców, na których czele stał Tadeusz Rak. Powstała też zlewnia mleczarska, gdzie miejscowi rolnicy oddawali mleko. Następnie w latach 1991-1995 wybudowano świetlice wiejską. Również w tym przypadku, nie powstała by ona gdyby nie mieszkańcy. Pustaki pod budowę świetlicy zostały zakupione z funduszu sołeckiego, a resztę dołożyła gmina Łosice, gdzie wówczas radnym był Mieczysław Rak. W 1998 roku nastąpiła kolejna zmiana administracyjna i wieś znalazła się w województwie mazowieckim, powiecie łosickim, gminie Łosice. Następną rzeczą w modernizacji wsi było przyłączenie wsi do sieci wodociągowej, co dało mieszkańcom stały dostęp do wody pitnej, która do tej pory była czerpana z przydomowych  studni. W 2001 roku szkoła podstawowa została zlikwidowana, a dzieci przeniesiono do Szkoły Podstawowej w Niemojkach. Niestety dzisiaj budynek niszczeje, gmina wystawiła go na sprzedaż, jednak brak jest chętnego nabywcy.

Jak dowiadujemy się z relacji świadków, latach 90-tych w Patkowie na łące Andrzeja Kowalczyka wylądowało… UFO. Jest kilku świadków tego wydarzenia, którzy twierdzą że widzieli UFO. Sprawa nie została wyjaśniona do dnia dzisiejszego.

W pod koniec lat 90-tych w Patkowie było dwa sklepy i pijalnia piwa. Obecnie we wsi znajduje się jeden sklep należący do Cezarego Borysiaka, mieszkańca Patkowa. Wieś posiada połączenia autobusowe i kolejowe z pobliskimi miastami. Internetu i telefonów brak, pozostaje łączność GSM.

Zrzut ekranu 2016-02-24 o 19.24.44

Wieś Patków w roku 2016

PS. Historia w miarę możliwości będzie uzupełniana. Zespół patkow.com

Reklamy